Waarom: Risico's vermijden

De aandacht voor duurzaamheid, good governance, transparantie en het afleggen van verantwoordelijkheid (accountability) neemt de laatste jaren sterk toe. In de maatschappij en ook in de media. Informatie over schandalen, incidenten en onduurzaam gedrag worden steeds makkelijker via het internet gedeeld met andere belangstellenden. Dit brengt risico's met zich mee voor het imago en de reputatie van de organisatie.

Bekende voorbeelden van waar dit de laatste jaren mis ging, zijn Enron in de Verenigde Staten en Ahold in Nederland.

Boekhoudschandalen

Bij Enron hadden bestuursleden zonder medeweten van de aandeelhouders illegale transacties verricht. Zo werden allerlei claims en bezittingen buiten de boeken gehouden, door ze onder te brengen bij andere ondernemingen. Ook werden winsten uit de verkoop van energiecentrales in de boeken opgevoerd, terwijl die bedrijven in werkelijkheid aan Enron-dochters of aan Enron gelieerde ondernemingen waren doorverkocht. Verder werden ingewikkelde financiële constructies met derivaten opgezet, waarmee verliezen verbloemd konden worden. Daardoor kon de energiereus naar buiten toe jarenlang fraaie groeicijfers presenteren en werden ongunstige cijfers onder het tapijt geveegd. Eind 2001 kwamen de schandalen naar buiten. Maar toen was het al te laat om het tij te keren. Enron ging failliet en duizenden werknemers zagen hun pensioenen in één klap in rook opgaan, omdat het pensioenfonds in aandelen van het eigen bedrijf had belegd. Al snel kwamen naast een dubieuze boekhouding nog meer opmerkelijke financiële transacties aan het licht. Zo bleken topmensen van Enron vlak voor het inzakken van de koers nog snel grote pakketten aandelen van de hand gedaan te hebben. Bewijs voor het grote graaien van bestuurders.

Voor Ahold, vóór het schandaal een van de meest solide beursgenoteerde bedrijven van Nederland, is maandag 24 februari 2003 met recht een 'zwarte maandag'. In één dag verloor het fonds 63 procent van zijn beurswaarde en stapten bestuursvoorzitter Cees van der Hoeven en financieel topman Michael Meurs op. De oorzaak: boekhoudkundig geknoei bij de Amerikaanse dochter US Foodservice en problemen bij de Argentijnse dochter Disco. De bekendmaking van dat nieuws was het begin van een golf aan negatieve publiciteit. Voor velen was het Ahold schandaal een grote schok, vooral omdat Albert Heijn in Nederland goed bekend staat om haar duurzaamheidsbeleid. Dit voorbeeld van Ahold geeft duidelijk aan dat het bewaren van een balans tussen alle drie de P's, dus ook de P van profit, met daarbij economische stabiliteit en fraudebestrijding, van groot belang is.

De schandalen over frauduleuze boekhoudingen zorgen ervoor, dat (andere) bedrijven risico's gaan vermijden. Het financieel-economische voordeel op korte termijn van onrechtmatige handelingen houdt teveel risico's in van zowel grote boetes als imagoverlies. Maar ook bij kleinere ondernemingen, overheden en NGO's gaat dit spelen. Denk bijvoorbeeld aan de bouwfraude-zaken die overheden, grote en kleine bedrijven raken, maar ook aan de relatie tussen de farmaceutische industrie en de artsen, die niet altijd even zuiver is.

Ook bij NGO's is er een aantal schandalen geweest. Bijvoorbeeld over de bestedingen van de donaties en de schending van beloftes (Foster Parents Plan) maar ook over de hoogte van de vergoeding van bestuurders (Nederlandse Hartstichting).